luty '2006

Towarzystwo Przyjaciół Siemianowic Śląskich  -
w 40. rocznicę powstania

Z kart historii...

17 lipca 1966 r. – to data narodzin Towarzystwa Miłośników Siemianowic. W latach osiemdziesiątych przemianowano nazwę na „Towarzystwo Przyjaciół Siemianowic Śląskich”. Nie wiadomo, które „imię” cieplejsze, ale statut pozostał bez zmian i uczucia do miasta, wśród członków na pewno niezmienne - bo „słońce tak samo świeciło - i tak samo uśmiechał się do okien księżyc”.

Do głównych założeń Towarzystwa należało zbieranie dokumentów dotyczących historii miasta oraz popularyzowanie ich na spotkaniach dyskusyjnych.

W ramach działalności wydawniczej opublikowano wiele cennych pozycji, m. in.:

• pracę Joachima Liszki – „Siemianowice – Przewodnik po mieście”, Katowice 1969,
• Zbigniewa Pawła Szandara – „Informator Kulturalny”, Katowice 1973,
• oprac. Krystyna Migała, T. Szczyrba – „Siemianowice. Informator Miejski”, Katowice 1979,
• oraz foldery z okazji Dni Siemianowic.

Towarzystwo partycypowało również w kosztach wydania monografii miasta: „Siemianowice. Zarys rozwoju miasta” (oprac. H. Rechowicz), Katowice 1969.

        Do ważniejszych przedsięwzięć kulturalnych Towarzystwa należy zaliczyć zorganizowanie jubileuszowej wystawy pt. „Tobie Polsko” w siemianowickiej Izbie Tradycji w 1982 roku.

Towarzystwo Przyjaciół Siemianowic corocznie urządzało około 25 spotkań autorskich, odczytów i prelekcji z zakresu historii Siemianowic Śląskich i historii Śląska. Od 1987 roku w ramach Towarzystwa działały komisje: historyczna, redakcyjna, imprez i organizacyjno – finansowa. Siedziba Towarzystwa mieściła się przy ul. F. Chopina; obecnie w gmachu Biblioteki Miejskiej, przy Al. Sportowców 3.

Opracowała Maria Sokołowa na podstawie książki
Z. Janeczka „Od Sancovic do Siemianowic.
Szkice z dziejów miasta i okolicy”, Katowice 1993.

 

Ze wspomnień pani Marii Sokołowej…

     „Towarzystwo Przyjaciół Siemianowic Śląskich” zawsze wykazywało wiele cennych inicjatyw dla naszego miasta. Spośród najważniejszych dokonań i osiągnięć pragnę wymienić:

• Inicjatywę budowy pomnika Wojciecha Korfantego

• Odsłonięcie na domu rodzinnym Wojciecha Korfantego na Sadzawkach tablicy pamiątkowej
   
• Zapoczątkowanie prac modernizacyjnych w Amfiteatrze Miejskim
   
• Inicjatywę odrestaurowania niektórych zabytków architektury (np. odnowienie fontanny przy placu Skargi)
   
• Współudział w organizowaniu „Dni Siemianowic”
   
• Inicjatywę renowacji XVII - wiecznego spichlerza, w którym mieści się obecnie Muzeum Miejskie

• Wskazanie potrzeby zadbania o najstarsze nagrobki znajdujące się na siemianowickich cmentarzach
   
• Pomoc finansową udzieloną Chórowi Męskiemu „Chopin”
   
• Pomoc finansową udzieloną dzieciom specjalnej troski
   
• Inicjatywę w sprawie odrestaurowania siemianowickiego Pałacu

            (Przeprowadziłam rozmowy w siedzibie „Gazety Siemianowickiej” i w Radiu „Barys” z panem doktorem Piotrem Patasem nt. „Być albo nie być dla naszego Pałacu”. Widząc pogłębiającą się zapaść, zaproponowałam by spróbować sprzedać obiekt „po kawałku”. Opracowałam własną koncepcję, którą następnie przedstawiłam na zebraniu Towarzystwa Przyjaciół Siemianowic Śląskich. Obecny Prezydent Siemianowic Śląskich mgr Zbigniew Paweł Szandar, pełniący wówczas funkcję przewodniczącego TPSŚl., złożył stosowną interpelację na sesji Rady Miejskiej.)

• Wydanie „Gazety Siemianowickiej”, które uważam za najśmielsze przedsięwzięcie Towarzystwa

            Od samego początku miałam przyjemność  pełnić funkcję redaktora naczelnego, aż do 2002 r. W pierwszym numerze „Gazety Siemianowickiej – Zwiastunie”, pisałam:

„Zapewniamy Państwa – Czytelników, że „Gazeta Siemianowicka” będzie niezależną od władz miejskich – Prezydenta i Zarządu Miasta, Rady Miejskiej i Urzędu Miejskiego, od ugrupowań politycznych i społecznych, od różnych grup nacisku. Prawda, jawność, uczciwość, obiektywizm – to fundamenty, na których tak pomyślaną autonomiczność naszej Gazety zbudujemy. Chodzi nam, bowiem – członkom Towarzystwa Przyjaciół Siemianowic Śląskich, by nasze miasto rosło i rozwijało się nie „mimo nas”, ale z naszej, mieszkańców woli, za naszą aprobatą. Niech, zatem troska o jego dobrobyt, wygląd, godność będą naszą wspólną troską, a oczekiwane efekty, naszym wspólnym dziełem.”

Pamiątkowy korek z butelki po szampanie, otwartej w 1995 roku przy wydaniu 1. numeru Gazety

            Nie były to lata łatwe, bo wysoko postawiliśmy sobie poprzeczkę, a pracujemy wszyscy społecznie, nie mając żadnych sponsorów. Dla entuzjastów jednak pieniądze nie są celem. Celem jest istnienie Gazety. Jak przetrwaliśmy? Na szczęście ówczesny przewodniczący Towarzystwa - Zbigniew Paweł Szandar, z zawodu dziennikarz, zajął się redagowaniem społecznie Gazety, przeciwnie - dodając sporo własnych pieniędzy, poświęcając wiele cennego czasu. Do chwili obecnej współpracuje z nami redaktor Antoni Domański (też bez honorarium).
Sama również pracowałam społecznie, podobnie jak i zajmujące się przez lata administracją i dystry-bucją  ówczesny dyrektor Miejskiej Biblioteki Publicznej - Krystyna Migała oraz były dyrektor Miejskiego Ośrodka Kultury - Alfreda Barnaś. Zdjęcia do Gazety wykonywali m.in. Ingeborga Hentisz, Małgorzata Wajzer oraz Zbigniew Paweł Szandar – oczywiście wszyscy na swój koszt, bez żadnego honorarium. W dystrybucji pomagały Jadwiga Piecuch i Ruta Kubac.

            Wiemy z listów, że „Gazeta Siemianowicka” czytana jest za granicą, w środowiskach polonijnych w Niemczech, Austrii, Francji, Wielkiej Brytanii, Kanadzie i USA.
            Postanowiliśmy, że nasza gazeta będzie najbardziej – „siemianowicka”. Przedstawiamy ludzi, problemy, potrzeby, jak i bolączki naszego miasta.
            Przedstawialiśmy nasze władze, również tych, którzy czuwają nad naszym bezpieczeństwem – Policję, Straż Miejską, Straż Pożarną. Nie zabrakło ludzi kultury: muzyki, sztuki i rozrywki. Prowadziliśmy cykl – „Siemianowicka Wiosna” – o tym jak rodziła się i rozwijała nasza miejska samorządność.
            W publikacjach pod hasłem „Poznajmy się” przedstawialiśmy wszystkie dzielnice miasta - ich przeszłość, teraźniejszość, codzienne życie ludzi.
            Rozpoczęliśmy cykl „Siemianowiczanie w świecie”, o tych naszych krajanach, którzy swoją działalnością chlubnie zapisali się na kartach historii krajów, do których rzucił ich los. Nie odmówił nam spotkań ks. Jerzy Palka, rodem z Michałkowic, misjonarz, który w 1990 roku został w Paragwaju wybrany „człowiekiem roku” za swoją wybitną działalność na rzecz praw człowieka. Opracowujemy książkę o jego życiu pt. „Rozmowy z księdzem Palką”. Po przezwyciężeniu pierwszej fazy choroby, ksiądz obiecał nagranie jeszcze dwóch kaset wywiadu. Niestety zabrała go nam wszystkim przedwczesna śmierć. Posiadamy natomiast bardzo wiele fotografii, z których znaczną część mamy zamiar umieścić w książce.

Ksiądz Palka na granicy brazylijsko - paragwajskiej z dziećmi ze szkoły dla sierot

            Ogromną satysfakcję sprawiła nam współpraca z młodzieżą z siemianowickich liceów i innych szkół. Niegdyś mówiono „Młodzież przyszłością narodu” – szkoda, że to hasło nieco przyblakło. Towarzystwo Przyjaciół Siemianowic Śląskich od początku przyjęło je za swoje. Uważamy, bowiem, że przygotowanie młodych ludzi do umiejętności tworzenia i kierowania prawidłowo i uczciwie samorządnym bytem państwa – to podstawowa rzecz. Bo to właśnie oni będą przyszłymi wyborcami, radnymi, ministrami, prezydentami. Oni będą tworzyć nowoczesną społeczność miasta i kraju  - taka na miarę XXI wieku.
            W cyklu „Pozwólmy młodym młodymi być” - spotykaliśmy się z samorządami wszystkich szkół ponadpodstawowych. Było to w jakimś stopniu przygotowaniem do zorganizowanej przez nas – „Młodzieżowej Rady Miejskiej”, co spotkało się z życzliwością i poparciem ówczesnego przewodniczącego „dorosłej” Rady - Alojzego Supernoka. Ciepło wspominam też spotkania na temat wykorzystania wolnego czasu przez młodzież, w efekcie powstał przy Zespole Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych - „Młodzieżowy Klub Kultury”.
 

• Zorganizowanie z okazji 70-lecia nadania praw miejskich w 2002 r. konkursu poetyckiego o „Laur Siemiona”. Z kilkudziesięciu nadesłanych wierszy, jury w składzie: Krystian Prynda, Maciej Szczawiński, Zbigniew Paweł Sztandar, przyznało 3 nagrody i 2 wyróżnienia. Pierwszą nagrodę za dwa wiersze pt. „Pamiętam”, „Moje miasto, mój mur” otrzymała Irena Drabik, uczennica Gimnazjum nr 2 im. Powstańców Śląskich:

        Irena Drabik

                „Pamiętam”

            Patrzę na nie
            przez okno czasu:
            Dziurawe ulice
            i tony hałasu

            Powietrze gęste
            od wspomnień i zdarzeń
            ogromne bloki
            niespełnionych marzeń

            Pobożny kościół
            z czerwonej cegły
            drogi ludzkiego losu
            autostradą biegły

            Przy trzeciej ulicy
            krzykliwe boisko
            zielone trawniki
            to wszystko…

                    „Moje miasto, mój mur”

            Nie widziałam nigdy
            jak płakało
            nigdy złe nie było
            nigdy się nie bało

            Mówiło: Jesteś. Odejdziesz…
            z twarzą kamienną
            na szkolnym murze
            z pogodą przemienną

            Na jednej z uliczek
            spotkałam strach
            powiedział do mnie:
            Nie możesz się bać!

            Więc dziś odchodzę
            pożegnam swój mur
            ostatni uśmiech
            dla płaczących chmur

 

• Organizowanie wspólnych spotkań opłatkowych. Jedno z takich spotkań zorganizowaliśmy na wzór wigilii śląskiej. Była moczka, siemieniotka, które przyrządził (będący wówczas naszym członkiem) ks. Franciszek Hornik; inni przynieśli makówki, pierniki, kołocze. Ksiądz Hornik wyświetlił nam film ze swojej podróży do Ziemi Świętej ukazujący grotę, w której przypuszczalnie urodził się Jezus, kamienny żłób ze słomą. Bardzo pięknie oprowadzał nas opowieścią po tamtych wydarzeniach. Każdemu ze świątecznych spotkań towarzyszy wspólne kolędowanie.

Spotkanie opłatkowe
 

• Organizacja zabaw karnawałowych, bali (przypominam sobie też „Pożegnanie basa” – prowadzone wyjątkowo humorystycznie przez Jerzego Szygę)
   
• Zorganizowanie aukcji plastyków Siemianowickiej Grupy Plastycznej „Spichlerz ’86”, którzy ofiarowali 50 prac  na odrestaurowanie siemianowickiego Pałacu
   
• Zorganizowanie wspólnie z Miejskim Ośrodkiem Kultury benefisu regionalnego zespołu Faj-Duli-Faj
   
• Zorganizowanie również wspólnie z MOK-iem koncertu jubileuszowego Chóru Męskiego „Chopin”
   
• Wprowadzenie zwyczaju obdarowywania dyplomem „Nieuleczalnego Optymisty” działacza kultury czy społecznika wyróżniającego się wybitnymi inicjatywami
  
  (Miałam  przyjemność taki dyplom otrzymać wraz z Romualdem Dudą i Marią Dylą)

Romuald Duda odbiera Dyplom "Nieuleczalnego Optymisty" z rąk Marii Sokołowej

• Przyznanie Prezydentowi Miasta Zbigniewowi Pawłowi Szandarowi dyplomu „Honorowego Członka Towarzystwa Przyjaciół Siemianowic”
   
• Inicjatywę powstania w mieście hospicjum (niestety nie udało się pomysłu zrealizować z powodu trudności finansowych)
   
• Zorganizowanie koncertu jubileuszowego z okazji 10-lecia „Gazety Siemianowickiej”
   
• Organizację międzynarodowych warsztatów dla młodzieży
   
• Powołanie do życia szkolnych szkół Towarzystwa Przyjaciół Siemianowic Śląskich
   
• Staranie o przydział i rewitalizację boiska sportowego przy ul. Maciejkowickiej dla Zespołu Szkół Ogólnokształcących i Zawodowych przy ul. Budryka (z możliwością korzystania z niego młodzieży wszystkich szkół w Siemianowicach Śląskich) - projekt zgłoszony do realizacji
   
• Utworzenie strony internetowej Towarzystwa Przyjaciół Siemianowic Śląskich

            Dzięki stronie internetowej docieramy do mieszkańców o różnym przekroju wiekowym i zawo-dowym. Miasto to również ludzie biedni, starzy, chorzy, odrzuceni, to też bezdomni, to sklepy, targi, ale również i cmentarze... To dzwony wielkanocne i bożonarodzeniowe kolędy, to festyny i zawody sportowe, odpusty... To radość, ale i samotność i smutki...
Chciałabym, by nasza gazeta „papierowa” i „elektroniczna” tętniła życiem miasta. By czytelnik oglądając „Gazetę Siemianowicką”, czy otwierając stronę internetową TPSŚl. - uśmiechał się. Chciałabym też, by znaleźli się na naszych łamach ludzie skromni, „szarzy”, o których nikt nie pisze, których głosu nie słychać, bo „kto słucha szeptu trawy?” Chciałabym, by ten „szept trawy” był słyszalny...

 Na podstawie opracowania Marii Sokołowej

        Z bieżącej działalności Towarzystwa...

            W 2006 roku przypada 40-ta rocznica powstania Towarzystwa Przyjaciół Siemianowic Śląskich. Już w chwili obecnej trwają przygotowania do obchodów tej uroczystości.

            Każdego roku, zazwyczaj na początku stycznia, odbywa się „Spotkanie Opłatkowe Towarzystwa Przyjaciół Siemianowic Śląskich”. Tradycja ta, kultywowana od lat, pozwala na chwilę „zatrzymania”, radosne kolędowanie i wspólne noworoczne życzenia, składane z serca, sobie nawzajem...

Spotkanie Noworoczne '2005

            Ostatnia sobota karnawału jest dla członków Towarzystwa szczególnie radosna, bowiem wtedy odbywa się tradycyjny „Bal Siemiona”, na którym zawsze jest wiele niespodzianek i atrakcji, a zabawa trwa do białego rana. ( W 2006 r. będzie to już XXVII Bal).

Bal Siemiona '2006

            W 2005 roku „Gazeta Siemianowicka” obchodziła swoje 10. urodziny. Do tej pory ukazało się 67 numerów. W roku 2005 ukazało się aż 8 numerów „Gazety Siemianowickiej”. Od numeru 62, na łamy wróciła wkładka Urzędu Miasta, która towarzyszyła „Gazecie” od początku jej istnienia. Biorąc pod uwagę fakt, iż w ostatnich latach wydawanie kolejnych numerów było dosyć nieregularne, mamy nadzieję, że zapowiada to powrót do comiesięcznej edycji.

Koncert z okazji 10-lecia Gazety Siemianowickiej
Pierwsza od prawej red. Maria Sokołowa

            Towarzystwo stale współpracuje z siemianowickimi szkołami.
W 2004 roku, na spotkaniu z przedstawicielami, Przewodniczący TPSŚl. – Jan Pres zaproponował nauczycielom tworzenie szkolnych kół Towarzystwa. Inicjatorem tego pomysłu była pani Maria Sokołowa. Istnienie szkolnych kół pozwala na szerszą współpracę Towarzystwa z młodzieżą.
Pokłosiem tego spotkania jest między innymi coroczna organizacja Międzyszkolnego Konkursu „Siemianowice moje miasto”. Obok Towarzystwa Przyjaciół Siemianowic Śląskich współorganizatorami tego konkursu są: Miejski Ośrodek Kultury oraz Wydział Edukacji Urzędu Miasta. Patronat nad konkursem obejmuje Prezydent Miasta. Regulaminy poszczególnych dyscyplin, z uwzglę-dnieniem grup wiekowych (klasy I – III, IV – VI, gimnazjum oraz szkoły ponadgimnazjalne), opracowywane są przez nauczycieli i metodyków siemianowickich szkół, współdziałających z To-warzystwem. Finał Międzyszkolnego Konkursu tradycyjnie włączony jest do programu obchodów „Dni Siemianowic Śląskich”. W 2005 roku, we wszystkich dyscyplinach i kategoriach wiekowych zostało przyznane 86 nagród i wyróżnień. Świadczy to o dużym zainteresowaniu dzieci i młodzieży niekonwencjonalnym zdobywaniem wiedzy na temat rodzinnego miasta. Główne kategorie międzyszkolnego konkursu - plastyczna, muzyczna, kultywowania tradycji i gwary śląskiej, konkurs wiedzy historycznej oraz wykorzystanie środków multimedialnych – pozostają niezmienne od lat. Jednak, co roku są inne merytorycznie, bowiem zmienia się ich zakres i obowiązujące zasady. Prace nad trzecią edycją konkursu już trwają. Uroczyste rozstrzygnięcie wraz z wręczeniem nagród nastąpi 23 czerwca 2006r., w piątek, w Kinoteatrze „Tęcza”.

            Jako, że zadaniem Towarzystwa jest kultywowanie zwyczajów i tradycji ziemi śląskiej, nie brakuje spotkań z ciekawymi ludźmi oraz obchodów rocznic i ważnych wydarzeń. Warto przy tej okazji wspomnieć o spotkaniu barbórkowym, które miało miejsce w grudniu 2004 roku. Od kilku lat zauważamy spadek zainteresowanie tym ważnym dla Śląska i górników świętem – Barbórką.
W czasach, kiedy konieczne stało się zamykanie nierentownych kopalń, a tym samym wzrosło i tak duże bezrobocie, „Barbórka” stała się świętem stopniowo coraz mniej celebrowanym. Jednak atmosfera grudniowego spotkania, w którym wzięli udział: Lucjan Czerny, Pelagia Górecką (Ślązaczka roku 1999) oraz Ruta Kubac, pokazała że takie tradycje z pewnością warto „ocalić od zapomnienia”.

            Do ciekawych wydarzeń, które miały miejsce w ciągu kilku ostatnich miesięcy, zaliczyć można również spotkanie z członkami Grupy Twórczej „Ocochodzi” i projekcję filmu „Miejsce, o którym zapomniano”. Film ten, którego tematem jest siemianowicki Pałac Donnersmarcków, wywołał burzliwe dyskusje, wiele wspomnień i emocji wśród członków Towarzystwa.
Wszak wielu z nich przez lata, w bardzo osobisty sposób angażowało się w pracę na rzecz ocalenia niszczejącego zabytku.


            Wiele ciekawych spotkań jeszcze przed nami, …tyle spraw, tyle osób, tyle jeszcze nie odkrytych tajemnic naszego miasta, które wciąż czekają na swój czas.

                                                                                        Przewodniczący TPSŚl.

                                                                                                Jan Pres